V.l.n.r.: Hanneke Manders (manager behandelzaken), Judith Alders (psychiater), Lizzy de Vreede (coördinator zorg).

‘We kijken waar de cliënt behoefte aan heeft en wat die aankan. En dat betekent veel persoonlijke aandacht en geen standaard dagprogramma. Dat passen wij toe in dit doelgroep expertisecentrum (DEC).’

Bij GGZ Oost Brabant op het groene landgoed Huize Padua ligt het Expertisecentrum Hersenletsel en Neuropsychiatrie, waar mensen met niet‑aangeboren hersenletsel een nieuw ritme proberen te vinden. In plaats van een strak dagprogramma krijgen bewoners er de ruimte om te ontdekken wat voor hén werkt: rust, een wandeling, helpen in de keuken of gewoon even niets. De medewerkers passen zich aan de cliënt aan, omdat hersenletsel vaak betekent dat iemand zelf niet meer kan veranderen.

Een van de bewoners vangt de eerste zonnestralen van het seizoen op bij de open terrasdeur, een buurman kijkt voetbal en een kookliefhebber snijdt de groenten voor het diner. Er is geen standaard dagprogramma hier, maar ruimte voor individuele behoeften en rust, veel rust.

‘Hier’ is het Expertisecentrum voor mensen met hersenletsel en neuropsychiatrie van GGZ Oost Brabant. Binnen dit Expertisecentrum is er een afdeling waar mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) langdurig verblijven: Springelbeek 3.

Op deze afdeling verblijven volwassenen die om verschillende redenen te maken hebben gekregen met hersenletsel: een verkeersongeluk, van een ladder gevallen, zuurstoftekort na reanimatie, een ernstige hersenbloeding of hersenontsteking. Het kan iedereen overkomen en grote gevolgen hebben. Maar al deze mensen hebben ook nog steeds behoefte aan een betekenisvol leven.

Rust is belangrijk

Peter* is een van de bewoners van Springelbeek 3. Hij heeft fors hersenletsel opgelopen na een val. Daardoor heeft hij veel minder energie dan vroeger. Voor het ongeluk dronk hij al veel alcohol, iets dat zijn ziektebeeld nu ingewikkelder maakt.

“Peter is snel overprikkeld en dan gaat hij probleemgedrag vertonen. Bijvoorbeeld dwingend zijn naar anderen of ‘kattenkwaad’ uithalen, zoals de kabel uit de tv halen of iets verstoppen”, zegt coördinator zorg Lizzy de Vreede. “Daarom proberen we hem te stimuleren meerdere keren per dag rust te nemen. Als hij is uitgerust, is het een heel gezellige man. Maar zodra hij spanning ervaart of gaat drinken, is het een ander verhaal.”

Dat dwingende gedrag heeft ook weer impact op andere cliënten en medewerkers en wil je liefst voorkomen. “Wordt hij toch een beetje boos of zelfs agressief, dan gaan veel mensen weg. Dat is begrijpelijk, maar wat beter werkt is toch even een luchtig gesprekje voeren. Dat reguleert zijn spanning”, weet De Vreede uit ervaring.

Andere aanpak

In Nederland leven naar schatting 650.000 mensen met beperkingen door niet-aangeboren hersenletsel (NAH), waarbij jaarlijks circa 150.000 mensen nieuw letsel oplopen. Ongeveer 40.000 mensen houden hier forse, blijvende beperkingen aan over.

Wat het Expertisecentrum Hersenletsel en Neuropsychiatrie van GGZ Oost Brabant anders doet dan de reguliere zorg is een combinatie bieden van neurologie, specialistische psychiatrische zorg en lichamelijke zorg. De focus is ook erg persoonlijk. “De cliënt kan zelf door zijn hersenletsel niet veranderen, dus de omgeving moet zich aanpassen aan de cliënt”, weet psychiater Judith Alders. “Dat passen wij toe in dit doelgroep expertisecentrum (DEC). En dat betekent veel persoonlijke aandacht en geen standaard dagprogramma. We kijken waar de cliënt behoefte aan heeft en wat die aankan.”

De Vreede ziet dat dat laatste erg verschilt. “Zo zijn er mensen die elke dag een wandeling over het terrein maken omdat dat hen rust en structuur geeft. Maar er zijn ook mensen met wie we samen koken, naar de kerk gaan of die zelf nog licht productiewerk doen in het activiteitencentrum op het terrein.”

“En we hebben ook mensen die niets meer zelf kunnen, zelfs niet praten”, vult Alders aan. De activiteit voor een van die cliënten is een wandeling met hem in de rolstoel en juist niet tegen hem praten, zodat hij de vogels kan horen en de lucht voelen. “De eigen behoefte proberen we goed te leren kennen en voorop te plaatsen.”

Kleine dingen

Alders ziet hoe nieuwe wetenschappelijke inzichten helpen bij deze doelgroep. “Artsen keken vroeger wat er medisch nodig was en dan kwam pas begeleiding, structuur, et cetera. Nu kijken we eerst naar menswaardigheid. Wat heeft die persoon nodig om zich hier veilig te hechten, een toekomstperspectief te hebben en zich nuttig te voelen.” Dat kan in kleine dingen zitten en blijkt heel belangrijk voor onze mensen.

De Vreede glimlacht als ze denkt aan een dagelijks voorbeeld: “een cliënt vindt het leuk om koffie voor ons te halen. Dat vraagt hij de hele dag aan iedereen. En dan gaan we daar in mee, want we zien dat het hem geluk en invulling geeft.” Een andere cliënt op de afdeling is dol op de natuur. Voor hem hebben we gezorgd dat zijn kamer uitzicht heeft op het dierenpark aan de overkant. Daar geniet hij erg van.

Werkgeluk

Springelbeek heeft twee huiskamers: een rustige en een meer sociale. Daarnaast mag een bewoner zich ook altijd terugtrekken op de eigen kamer of naar buiten gaan, de deuren zijn gewoon open.

In januari dit jaar is de specialistische afdeling voor hersenletsel en neuropsychiatrie door de overheid erkend als doelgroep expertisecentrum (DEC). “Dat betekent dat we voldoen aan strenge eisen om deze specialistische zorg te mogen geven. Dat is niet alleen waardevol voor de cliënten, maar ook voor de medewerkers die hier stuk voor stuk graag werken.

De Vreede is met haar functie van coördinator zorg bij Springelbeek 3 erg op haar plek. “Het is druk, maar ik vind de combinatie van psychiatrische zorg en lichamelijke zorg heel interessant. En het meebewegen met de cliënten doe ik graag omdat het leidt tot successen. De kleine dingen voor ons, zoals zelf de eigen veters strikken, zijn soms de grote successen voor hen. Het maakt me oprecht blij dat ik daar onderdeel van mag zijn.” Ze noemt het ‘warme zorg’ bieden. “Als je hier werkt, bied je ook die figuurlijke arm om de schouder bij je cliënt.”

Extra geld

Het vaste behandelteam bij Springelbeek 3 bestaat uit verpleegkundigen en verzorgenden, groeps- en activiteitenbegeleiders, een maatschappelijk werker, gz-psycholoog, fysiotherapeut en psychiater. Ook een ergotherapeut en logopedist behoren sinds de komst van het DEC NAH+ tot het vaste team. Op verzoek kunnen ook andere zorgverleners worden ingezet.

Al deze professionals zijn gespecialiseerd in het omgaan met gedragsproblemen door niet-aangeboren hersenletsel en werken vast bij GGZ Oost Brabant. En dat is best uniek. “Het is zo fijn dat we die mensen nu vast in dienst hebben kunnen nemen door het extra geld dat beschikbaar is voor de erkenning als doelgroep expertisecentrum”, vertelt manager behandelzaken Hanneke Manders.

Bij Springelbeek 3 worden cliënten behandeld die nergens anders terecht kunnen. “We worden ook vaak om advies gevraagd als het bij andere zorgplekken vastloopt”, zegt Manders. “Maar soms is dat niet genoeg en verhuist de cliënt naar ons. De voorwaarden om hier te komen zijn echter streng omdat er maar beperkte bedden zijn.”

Toekomst

Huize Padua is aan het verbouwen en in de komende jaren zal ook Springelbeek 3 vernieuwd worden. De groene omgeving blijft en in de nieuwbouw krijgen bewoners ruimere kamers met ieder een eigen badkamer. De kliniek gaat ook kleinschaliger werken: na de verbouwing zijn er nog maar acht bewoners per afdeling. “We verwachten dat dat nog meer rust gaat brengen, zowel voor de medewerkers als voor de cliënten.”

*dit is niet zijn echt naam, vanwege privacy is zijn verhaal ook wat aangepast. Het is bedoeld om een indruk te geven van de diversiteit aan cliënten.